Những lưu ý y khoa khi sử dụng thuốc theo đơn

Dùng thuốc theo đơn an toàn xoay quanh vài nguyên tắc cốt lõi: hiểu rõ mình đang uống thuốc gì và để làm gì; uống đúng liều, đúng giờ, đúng cách (trước hay sau ăn); không tự ý tăng, giảm hay ngừng thuốc; luôn khai báo đầy đủ các thuốc, thực phẩm chức năng đang dùng cho bác sĩ và dược sĩ; không chia sẻ thuốc kê đơn với người khác; và bảo quản thuốc đúng hướng dẫn. Phần lớn sự cố liên quan đến thuốc xảy ra không phải do thuốc kém mà do dùng sai cách.

Vì sao có thuốc phải kê đơn

Thuốc kê đơn là những thuốc mà việc dùng cần có chẩn đoán và theo dõi của người có chuyên môn: do nguy cơ tác dụng phụ đáng kể, tương tác nguy hiểm, cần điều chỉnh liều theo từng người, hoặc nguy cơ lạm dụng, kháng thuốc. Kháng sinh, thuốc tim mạch, thuốc tiểu đường, thuốc an thần, thuốc điều trị rối loạn cương dương đều thuộc nhóm này. Mua thuốc kê đơn không có đơn, dù tiện, là bỏ qua lớp bảo vệ quan trọng nhất.

Đọc đơn thuốc: những thông tin cần nắm

Nếu có điều chưa rõ, hãy hỏi ngay khi nhận đơn hoặc nhận thuốc. Dược sĩ có trách nhiệm giải thích.

Uống thuốc đúng cách

• Uống với nước lọc, không dùng sữa, nước ngọt, cà phê, rượu bia để uống thuốc trừ khi được hướng dẫn.
• Tôn trọng thời điểm trước, sau ăn: thức ăn có thể làm tăng hoặc giảm hấp thu, hoặc bảo vệ dạ dày.
• Không nhai, bẻ, nghiền viên bao tan trong ruột, viên giải phóng kéo dài, trừ khi hướng dẫn cho phép.
• Uống đủ liệu trình, đặc biệt kháng sinh, ngay cả khi đã thấy đỡ.

Quên liều thì làm gì

Nguyên tắc chung với nhiều thuốc là uống ngay khi nhớ ra, trừ khi đã gần đến liều kế tiếp thì bỏ qua liều quên và uống liều tiếp theo như bình thường; không uống gấp đôi để bù. Tuy nhiên một số thuốc có hướng dẫn riêng (thuốc tránh thai, thuốc chống đông, insulin), nên hãy đọc tờ hướng dẫn hoặc hỏi dược sĩ. Với thuốc dùng theo nhu cầu như thuốc điều trị rối loạn cương dương, không có khái niệm quên liều, nhưng tuyệt đối không dùng quá số lần cho phép trong ngày.

Không tự ý ngừng hoặc đổi thuốc

Một số thuốc khi ngừng đột ngột gây phản ứng nguy hiểm: thuốc chẹn beta (có thể làm nặng cơn đau thắt ngực), corticoid dùng lâu (suy thượng thận), thuốc chống động kinh (co giật), một số thuốc chống trầm cảm và an thần (hội chứng cai). Nếu gặp tác dụng phụ khó chịu, hãy liên hệ bác sĩ để được điều chỉnh, đừng tự xử lý.

Khai báo đầy đủ thuốc đang dùng

Mỗi lần khám, kể cả khám nha khoa, hãy mang danh sách hoặc hộp thuốc đang dùng, bao gồm:

• Thuốc kê đơn từ các bác sĩ khác nhau.
• Thuốc mua không cần đơn: giảm đau, cảm cúm, dạ dày.
• Thực phẩm chức năng, vitamin, thảo dược, thuốc nam.
• Thuốc dùng theo nhu cầu, kể cả những thuốc tế nhị bạn ngại nhắc đến.

Thiếu một thông tin có thể dẫn đến tương tác nguy hiểm, ví dụ thuốc nitrat điều trị đau thắt ngực với thuốc ức chế PDE5. Những cặp tương tác điển hình được liệt kê trong bài tương tác thuốc nguy hiểm cần tránh.

Không chia sẻ thuốc kê đơn

"Tôi uống thấy tốt, anh dùng thử xem" là lời mời nguy hiểm. Thuốc được kê dựa trên chẩn đoán, bệnh nền, chức năng gan thận và thuốc đang dùng của một người cụ thể. Người khác có thể có chống chỉ định mà bạn không biết. Điều này đặc biệt đúng với thuốc tim mạch, thuốc an thần, kháng sinh và thuốc điều trị rối loạn cương.

Nhóm người cần thận trọng hơn

• Người cao tuổi: thường dùng nhiều thuốc cùng lúc, gan thận thải thuốc chậm.
• Phụ nữ mang thai, cho con bú: nhiều thuốc qua nhau thai, sữa mẹ.
• Người suy gan, suy thận: cần điều chỉnh liều.
• Trẻ em: liều theo cân nặng, không dùng thuốc người lớn.
• Người uống rượu thường xuyên: tăng nguy cơ tương tác và tổn thương gan.

Bảo quản và tiêu hủy thuốc tại nhà

• Giữ thuốc trong bao bì gốc, có nhãn.
• Nơi khô mát, tránh ánh nắng; không để trong nhà tắm, xe ô tô.
• Thuốc cần lạnh để ngăn mát tủ lạnh, không để ngăn đá.
• Xa tầm tay trẻ em.
• Kiểm tra hạn dùng định kỳ; không dùng thuốc hết hạn hoặc biến đổi màu, mùi.

Chất lượng thuốc được duy trì nhờ cả chuỗi bảo quản từ nhà máy đến nhà bạn, như mô tả trong bài xây dựng chuỗi cung ứng dược phẩm an toàn.

Khi nào cần liên hệ bác sĩ ngay

• Phát ban, sưng môi mặt, khó thở sau khi dùng thuốc.
• Chảy máu bất thường khi dùng thuốc chống đông.
• Chóng mặt, ngất, tim đập bất thường.
• Vàng da, nước tiểu sẫm màu.
• Bất kỳ triệu chứng mới nào khiến bạn lo lắng.

Với những câu hỏi không khẩn cấp, bạn có thể tận dụng kênh tư vấn của bệnh viện hoặc dịch vụ tư vấn trực tuyến với chuyên gia y tế được cấp phép.