Căng thẳng kéo dài và sức khỏe: cân bằng điều trị và nghỉ ngơi

Căng thẳng kéo dài không chỉ là cảm giác mệt mỏi về tinh thần; nó làm huyết áp, đường huyết khó kiểm soát hơn, khiến người bệnh dễ quên thuốc, bỏ tái khám, ngủ kém và ăn uống thất thường. Vì vậy, với người đang điều trị bệnh mạn tính như tăng huyết áp, tiểu đường, bệnh tim, rối loạn lo âu hay rối loạn cương dương, nghỉ ngơi và quản lý căng thẳng nên được xem là một phần của kế hoạch điều trị, đặt ngang hàng với việc uống thuốc đúng giờ, chứ không phải thứ "làm khi rảnh".

Vòng lặp giữa bệnh, thuốc và căng thẳng

Người mắc bệnh mạn tính thường mang thêm nhiều nguồn căng thẳng: lo lắng về sức khỏe, chi phí điều trị, tác dụng phụ của thuốc, lịch tái khám chen vào lịch làm việc. Căng thẳng lại kích hoạt hệ thần kinh giao cảm và trục hormone stress, làm tăng nhịp tim, huyết áp, đường huyết. Khi chỉ số xấu đi, người bệnh lo lắng hơn, và vòng lặp tiếp diễn.

Căng thẳng ảnh hưởng đến việc dùng thuốc thế nào

• Quên liều: khi đầu óc bận rộn, uống thuốc đúng giờ dễ bị bỏ qua.
• Tự ý ngừng thuốc vì chán nản hoặc lo tác dụng phụ mà không hỏi bác sĩ.
• Tự dùng thêm thuốc: thuốc ngủ, thuốc an thần, thuốc giảm đau mua không theo đơn, rượu bia để "dễ chịu", làm tăng nguy cơ tương tác.
• Bỏ tái khám vì bận, khiến bác sĩ không kịp điều chỉnh phác đồ.

Những nguyên tắc dùng thuốc an toàn được trình bày trong bài lưu ý y khoa khi sử dụng thuốc theo đơn.

Nghỉ ngơi đúng nghĩa là gì

Nghỉ ngơi không đồng nghĩa với nằm lướt điện thoại. Nghỉ ngơi có tác dụng phục hồi thường có những đặc điểm sau:

• Ngắt kết nối với nguồn căng thẳng: không kiểm tra email công việc, không nghĩ về nợ nần trong khoảng thời gian đó.
• Cơ thể được thả lỏng: đi bộ nhẹ, giãn cơ, tắm nước ấm, thở chậm.
• Tâm trí được làm mới: sở thích, thiên nhiên, trò chuyện với người thân.
• Giấc ngủ đủ và đều: nền tảng của mọi sự phục hồi.

Với nam giới bận rộn, việc chủ động lên lịch cho thời gian nghỉ cũng quan trọng như lên lịch họp; bạn có thể tham khảo cách nam giới bận rộn sắp xếp thời gian giải trí lành mạnh.

Đưa nghỉ ngơi vào kế hoạch điều trị

Trao đổi với bác sĩ về căng thẳng

Nhiều người chỉ kể triệu chứng thể chất khi đi khám. Hãy nói thêm về mức độ căng thẳng, giấc ngủ, công việc. Bác sĩ có thể điều chỉnh thuốc, giới thiệu chuyên gia tâm lý, hoặc đơn giản hóa phác đồ để dễ tuân thủ hơn.

Đơn giản hóa việc dùng thuốc

• Dùng hộp chia thuốc theo ngày, theo buổi.
• Đặt nhắc nhở trên điện thoại.
• Gắn việc uống thuốc với thói quen cố định, như sau khi đánh răng buổi sáng.
• Hỏi bác sĩ xem có thể giảm số lần uống trong ngày không.

Lịch nghỉ ngơi cụ thể

Thay vì "sẽ nghỉ khi có thời gian", hãy đặt lịch: 10 phút thở chậm buổi sáng, 30 phút đi bộ sau bữa tối, một buổi chiều cuối tuần không làm việc, đi ngủ trước một giờ cố định.

Khi căng thẳng đã thành vấn đề sức khỏe tâm thần

Căng thẳng kéo dài có thể phát triển thành rối loạn lo âu hoặc trầm cảm. Dấu hiệu cần chú ý:

• Buồn bã, trống rỗng hầu hết thời gian, kéo dài trên hai tuần.
• Mất hứng thú với những việc từng thích.
• Lo lắng quá mức, khó kiểm soát, kèm hồi hộp, khó thở.
• Mất ngủ hoặc ngủ quá nhiều.
• Có ý nghĩ làm hại bản thân, cần tìm trợ giúp y tế ngay.

Những tình trạng này có thể điều trị hiệu quả bằng tâm lý trị liệu, thuốc hoặc kết hợp. Đừng ngại tìm đến bác sĩ tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý.

Giấc ngủ: phần bị hy sinh đầu tiên

Khi căng thẳng, giấc ngủ thường là thứ bị ảnh hưởng đầu tiên, và thiếu ngủ làm mọi bệnh mạn tính khó kiểm soát hơn. Có nhiều lựa chọn từ thay đổi thói quen đến hỗ trợ bằng thuốc khi cần; bài stress và mất ngủ: giải pháp dược phẩm và cân bằng lối sống phân tích ưu nhược điểm từng cách.

Vai trò của nơi làm việc

Phần lớn người trưởng thành dành một phần ba thời gian ở nơi làm việc. Doanh nghiệp có thể giúp nhân viên đang điều trị bệnh bằng giờ giấc linh hoạt để tái khám, môi trường cởi mở về sức khỏe tinh thần, và kênh tư vấn bảo mật. Những nội dung này được trình bày trong bài chương trình chăm sóc sức khỏe cho nhân viên.

Một tuần cân bằng mẫu cho người đang điều trị